كالاهاى وارده خود ابتكاراتى به خرج دهد و امورى قابل استفاده - كه حقيقت و جوهره دانش را تشكيل مىدهد - به وجود آورد . اين زمينه ، استعداد روح و قوه خرد انسان است كه از مناظر بىشمار جهان خارج ، و از همه محسوسات مختلف آن ، صورى اتخاذ مىكند . و از آنها مطالبى به نام « دانش تصورى » و از مونتاژ كردن آنها دانشى والاتر به نام « تصديقات علمى » تهيه مىكنند . و علاوه بر آن ، در كمون ذات بشرى استعدادى به وديعت نهاده كه خودكار و خودجوش و مولد دانش است . و معلم حقيقى آن اين است كه وسيله توليد علم را مبذول دارد و از علم توليد شده وسيله را . اين مثل را نيكو گفته‌اند كه : فرق بسيار است ميان كسى كه به شما يك جفت جوراب دهد و كسى كه يك دستگاه جوراب بافى و يا يك كارخانه توليد كننده دستگاه جوراب بافى . خداوند معلمى است كه به انسان كارگاه توليد دانش عنايت فرموده و انسان را خودكفا و خودجوش و او را كارگاهى از دانش آفريده است ؛ گر چه انسان ابتدائاً نياز به خارج دارد ؛ بايد شاگرد شود و استادان مختلف ببيند ، لكن در نهايت وى به جايى مىرسد كه افكارش آن چنان ترقى و تعالى دارد كه از حضيض اين محسوسات ظاهر بيرون مىآيد و از مظاهر جهان مادى پا فراتر مىنهد و قدرت فكريش و طاير نبوغش از آن‌جا سخن مىگويد كه گويا از اين محيط نيست و از عالم ديگر سخن مىگويد و از جهان ما فوق محسوس بيان دارد . و اين است معناى آن كه خداوند معلم نخستين انسان است كه به وسيله كارگاه نبوغش انبوهى از معارف و سيلى از علوم را تحويل جوامع بشرى مىدهد . آرى ، ترديدى نيست كه اين موجود ناشناخته در هر دسته‌اى كوشش كند و حركت و نهضت آغازد و با پاى همت و قدم فتوت پيش تازد ، به فضايى خواهد رسيد كه خود خواهد فهميد و به انبوهى از دانش و صحرايى از علم و فضايى از حقايق نايل خواهد شد . اين شما و اين دانشمندان و متخصصان و دانش‌پژوهان و محققان علوم مختلف